Εισαγωγή στην Ψυχοκινητική Ανάπτυξη
Η ψυχοκινητική ανάπτυξη είναι η λειτουργική εξέλιξη του οργανισμού κατά την οποία το παιδί αποκτά σε βάθος χρόνου νέες και σύνθετες δεξιότητες. Πρόκειται για μια συνεχή και δυναμική διαδικασία που εξελίσσεται κλιμακωτά: κάθε νέα δεξιότητα βασίζεται αποκτιέται σε ένα αναμένόμενο εύρος ηλικίας.
Υπάρχουν 5 τομείς ανάπτυξης:
1.Κινητικός
2.Λόγος-ομιλία
3.Κοινωνικός
4.Γνωστικό
5.Αυτοεξυπηρέτησης
Με την πάροδο του χρόνου, το παιδί υφίσταται συνεχείς αλλαγές σε όλους τους τομείς της ανάπτυξης, οι οποίες του επιτρέπουν να ωριμάσει και να προετοιμαστεί για την πλήρη εμπλοκή του στη μετέπειτα ζωή του.
Αρχέγονα Βρεφικά Αντανακλαστικά
Αμέσως μετά τη γέννηση, μία από τις βασικές κλινικές αξιολογήσεις είναι ο έλεγχος των αρχέγονων βρεφικών αντανακλαστικών. Πρόκειται για ακούσιες κινήσεις που πυροδοτούνται από συγκεκριμένα αισθητηριακά ερεθίσματα. Η παρουσία τους αποτελεί την κύρια ένδειξη ενός υγιούς και σωστά αναπτυσσόμενου νευρικού συστήματος.
1.Αντανακλαστικό του προσανατολισμού:
Εκλύεται όταν αγγίζουμε το μάγουλο ή τη γωνιά του στόματος του μωρού.Το βρέφος στρέφει το κεφάλι και το στόμα του προς τη μεριά του ερεθίσματος.Βοηθά στο μητρικό θηλασμό.Το αντανακλαστικό, φυσιολογικά, σταματάει στην ηλικία 4 μηνών περίπου.
2.Αντανακλαστικό πιπιλίσματος:
Ερεθισμός της οροφής του στόματος του(π.χ.πιπίλα) ωθεί το βρέφος να πιπιλίζει.
3.Αντανακλαστικό Μoro:
Εκλύεται από ένα δυνατό θόρυβο ή μια απότομη κίνηση. Το βρέφος τεντώνεται, εκτείνει συμμετρικά τα πόδια και χέρια και κλαίει.Διαρκεί το πολύ μέχρι 5-6 μηνών.
4.Το τονικό αντανακλαστικό του αυχένα:
Όταν το κεφάλι του βρέφους στρέφεται στη μια πλευρά τότε το χέρι εκείνης της πλευράς εκτείνεται προς τα έξω και το άλλο χέρι κάμπτεται στον αγκώνα. Γνωστή ως στάση του ξιφομάχου. Αυτό το αντανακλαστικό αν παραμείνει μετά τους 5-6 μήνες, υποδηλώνει νευρολογικό πρόβλημα.
5.Το αντανακλαστικό της σύλληψης:
Το βρέφος κλείνει το χέρι όταν ερεθίζουμε τη παλάμη του με το δάχτυλό μας.Η επιμονή του αντανακλαστικού αυτού υποδηλώνει νευρολογικό πρόβλημα.
6.Αντανακλαστικό Babinski:
Ερεθίζοντας την πατούσα του μωρού, το μεγάλο δάκτυλο, εκτείνεται προς τα πάνω και τα μικρά δάκτυλα ανοίγουν μεταξύ τους.Εξαφανίζεται στα 2 χρόνια.
7.Το αντανακλαστικό βηματισμού:
Όταν το βρέφος είναι στην όρθια θέση και αγγίζουν τα πόδια σε στερεή επιφάνεια κάνει βήματα του περπατήματος.Η ασυμμετρία του αντανακλαστικού υποδηλώνει νευρολογικό πρόβλημα.Διαρκεί 2 μήνες.
Κινητική Εξέλιξη και Ορόσημα
Με την ωρίμανση του εγκεφάλου, τα αντανακλαστικά σταδιακά υποχωρούν και οι ακούσιες κινήσεις αντικαθιστώνται από εκούσιες πράξεις. Η κινητική εξέλιξη ακολουθεί μια συγκεκριμένη σειρά από την κεφαλή προς τα κάτω άκρα: το βρέφος αποκτά πρώτα τον έλεγχο του αυχένα, στη συνέχεια μαθαίνει να κάθεται, έπειτα να στέκεται και τελικά να περπατά.
Τα αναπτυξιακά ορόσημα χωρίζονται σε 4 κατηγορίες για καλύτερη κατανόηση
1.Αδρή κινητικότητα(γρήγορη απόκτηση δεξιοτήτων τον 1 χρόνο)
2.Όραση και λεπτή κινητικότητα (εμφανείς δεξιότητες μετά τον 1 χρόνο)
3.Ακοή και ομιλία(επικοινωνία)μεγάλη έκταση δεξιοτήτων μετά τους 18 μήνες
4.Κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη και συμπεριφορά(εμφανείς δεξιότητες μετά τα 2,5 χρόνια)
Αδρή Κινητικότητα-Ορόσημα
0-2 μηνών
1.Έχει συνήθως σφιγμένες τις παλάμες
2.Σηκώνει λίγο το κεφάλι του από τη πρηνή θέση αλλά δε το στηρίζει.Όταν είναι στη καθιστή θέση πέφτει προς τα πίσω ή μπροστά στο στήθος.
3.Κουνάει χέρια και πόδια εξίσου
4.Γυρίζει το κεφάλι στις 2 πλευρές όταν βρίσκεται στη πλάτη.
2-3 μηνών
1.Στηρίζει αρκετά το κεφάλι
2.Σηκώνει το κεφάλι στις 45 μοίρες όταν ξαπλώνει πάνω στην κοιλίτσα
3.Φέρνει το χέρι στο στόμα
4.Κουνά αντικείμενα
4-5 μηνών
1.Κάθεται με στηρίγματα
2.Πιάνει τα ποδαράκια του και τα φέρνει στο στόμα
3.Γυρίζει από την πλάτη στην κοιλιά
4.Συκώνει το κορμό με τα χέρια τεντωμένα όταν βρίσκεται στην κοιλιά.
Ορόσημα Ανάπτυξης και Κοινωνική Συμπεριφορά
6-7 μηνών
1.Στηρίζει το βάρος στα πόδια του όταν το κρατάνε όρθιο
2.Γυρίζει μπρούμυτα ανάσκελα,πλάγια με τα χέρια
3.Κάθεται χωρίς υποστήριξη, όμως πέφτει εύκολα
8-9 μήνων
1.Προσπαθεί να μπουσουλήσει
2.Χοροπηδάει ενεργητικά όταν το κρατάτε από τα χέρια
10-11 μηνών
1.Σηκώνεται όταν πιάνεται από τα έπιπλα και περπατάει κρατώντάς τα
12 μηνών
1.Μπορεί να περπατήσει από μονο του . Η αρχική βάδιση γίνεται με τα πόδια ανοιχτά για να διευρύνει τη βάση.
15-18 μηνών
1.Περπατάει με αυτοπεποίθηση
2 χρονών
1.Ανεβαίνει σκαλιά
2.Ρίχνει την μπάλα χωρίς να χάνει την ισορροπία του
3.Μπορεί να κλωτσήσει μια μπάλα
4.Πηδάει στα δύο πόδια ταυτόχρονα
Αναπτυξιακή Καθυστέρηση
2 ½ χρονών
1.Περπατά προς τα πίσω
3 χρονών
1.Μπορεί να οδηγήσει τρίκυκλο
2.Ισορροπεί στο ένα πόδι για λίγα λεπτά
3.Πηδά μπροστά στο ½ μέτρο.
Όραση και λεπτή κινητικότητα – Ορόσημα
1-2 μηνών
1.Βλέπει αχνές σκιές
2.Βλέπει μόνο σε απόσταση 20-30 εκατοστά
3.Γνωρίζει το πρόσωπο που το φροντίζει
4.Παρακολουθεί κινούμενο αντικείμενο
3-4 μηνών
1.Παρακολουθεί καλύτερα ένα αντικείμενο σε κίνηση γυρίζοντας το κεφάλι αριστερά και δεξιά.
2.Ανοίγει και κλείνει την παλάμη
3.Κοιτάζει τα χέρια του
Καθυστέρηση και Αιτίες
5-6 μηνών
1.Απλώνει το χέρι και παίρνει αντικείμενα, τα φέρνει στο στόμα και έπειτα τα πετάει
2.Πιάνει τα πόδια και τα φέρνει στο στόμα
3.Πιάνει αντικείμενα με την παλάμη
7-8 μηνών
1.Μεταφέρει αντικείμενα από ένα χέρι στο άλλο
2.Αρχίζει να χρησιμοποιεί τον αντίχειρα και δείκτη για να πιάσειμικρά αντικείμενα
3.Αρχίζει να μαζεύει μικρά κομματάκια φαγητού
9-10 μηνών
1.Χρησιμοποιεί πολύ καλύτερα τον αντίχειρα και το δείκτη
2.Συκώνει κυβάκια
3.Παίζει και με τα δυο πόδια
4.Δείχνει αντικείμενα
11-12 μηνών
1.Μπορεί να τοποθετήσει κυβάκια στο κουτί και να τα βγάζει από το κουτί
2.Δίνει τα παιχνίδια όταν του ζητηθεί
3.Προσπαθεί να κτίσει πύργο με 2 κύβους.
15-18 μηνών
1.Αρχίζει να κρατάει το παστέλ και να προσπαθεί να γράψει.
2.Προσπαθεί να κτίσει πύργο με 3 κύβους
3.Ρίχνει την μπάλα
4.Κάνει παλαμάκια
Καθυστέρηση Λόγου και Συμπεριφοράς
2 χρονών
1.Κλωτσάει την μπάλα
2.Μπορεί να στοιβάσει 6 κύβους
3.Σχεδιάζει γραμμή με παστέλ στο χαρτί
4.Γυρίζει μια μια τις σελίδες ενός βιβλίου
2 ½ χρονών
1.Μπορεί να στοιβάσει 8 κύβους
2.Μπορεί να τοποθετήσει ένα στρογγυλό σχήμα στη σωστή τρύπα
3.Κρατά το παστέλ ή το μολύβι μέσα στην παλάμη του.
3 χρονών
1.Κάνει γέφυρα με τους κύβους
2.Σχεδιάζει κύκλο στο χαρτί
3.Μπορεί να τοποθετήσει 4 σχήματα στις σωστές τρύπες
4 χρονών
1.Σχεδιάζει σταυρό και τετράγωνο
2.Κάνει σκαλιά με τους κύβους
3.Μπορεί να φορέσει τα ρούχα του
5 χρονών
1.Σχεδιάζει τρίγωνο
2.Πιάνει την μπάλα όταν του την ρίξουν
Συμπεράσματα και Σημασία της Παρέμβασης
Ακοή και ομιλία – επικοινωνία – Ορόσημα
0-6 μηνών
1.Αντιδρά στον ήχο και στρέφει το κεφάλι του προς αυτόν
2.Παράγει και μιμείται ήχους
3.Εκφράζει διαφορετικές ανάγκες με διαφορετικό κλάμα
4.Χαμογελάει όταν του μιλάνε
5.Επαναλαμβάνει συλλαβές «μπαμπαμπα,μαμαμα»
6.Ποικίλει σε ύψος και ένταση η φωνή
6-12 μηνών
1.Βελτιώνεται η προσοχή στην ομιλία
2.Καταλαμβαίνει απλές οδηγίες το ναι και το όχι
3.Ακούει όταν του μιλάς
4.Λέγει μια ή περισσότερες λέξεις
5.Προσπαθεί να μιμηθεί λέξεις και ήχους
1-2 χρονών
1.Ονομάζει αντικείμενο
2.Συχνά χρησιμοποιεί λέξεις που έχει μάθει
3.Λέει το όνομα του και κάνει προτάσεις με 2 λέξεις
2-3 χρονών
1.Κάνει ερωτήσεις
2.Κάνει προτάσεις με 4-5 λέξεις
3.Χρησιμοποιεί πληθυντικό και προθέσεις
3-4 χρονών
1.Η ομιλία του παιδιού πλησιάζει περισσότερο τον ενήλικα
2.Κάνει σύνθετες προτάσεις με 4-8 λέξεις
3.Χρησιμοποιεί ορθά γραμμάτα κατά τη ομιλία του
4.Ακούει μια ιστορία και απαντά σε ερωτήσεις
5.Επαναλαμβάνει μια ιστορία την οποία έχει ακούσει
4-5 χρονών
1.Μιλά καθαρά που μπορούν εύκολα να τον καταλάβουν
2.Απαντά σε σύνθετες ερωτήσεις
3.Εξιστορεί μέρος μιας ιστορίας
Κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη – Ορόσημα
1-6 μηνών
1.Κλάμα,κυριότερο μέσο έκφρασης επικοινωνίας.Εκφράζει την πείνα του, την κούραση,τον πόνο, τη δυσαρέσκεια του σε διάφορους παράγοντες του περιβάλλοντος που τον ενοχλούν(κρύο, ζέστη, θόρυβος) και επιζητά την αγκαλιά της μητέρας.
2.Εκφράζει τα συναισθήματά του, τον ενθουσιασμό και την ευχαρίστηση χαμογελώντας,κουνώντας τα χέρια και πόδια του και βγάζοντας διάφορες φωνούλες.
3.Αντιλαμβάνεται τις πράξεις που προκαλούν κάποιο αποτέλεσμα
π.χ κλαίει για να το πάρουν και να το αγκαλιάσουν
4.Βιώνει θύμο, λύπη, θλίψη όταν η μητέρα δεν ανταποκριθεί άμεσα στις απαιτήσεις του.
Σημαντική σημείωση
Αυτό το άρθρο παρέχει γενικό εκπαιδευτικό περιεχόμενο. Δεν αντικαθιστά την επίσκεψη στον παιδίατρο ή την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή.
Χρειάζεστε βοήθεια τώρα;
Για επείγοντα συμπτώματα, δυσκολία στην αναπνοή, σοβαρή αντίδραση, μειωμένο επίπεδο συνείδησης ή ραγδαία επιδείνωση, αναζητήστε αμέσως επείγουσα ιατρική φροντίδα.


